दक्षिण अफ्रिकी मुलुक जिम्बाब्वेका पचास लाखभन्दा बढी मतदाता ३० जुलाइमा हुन लागेको निर्वाचनमा मताधिकार प्रयोग गर्दैछन् । यो निर्वाचनलाई ऐतिहासिक र फरक भनिएको छ । आखिर के कुरा हो, जसले यो निर्वाचनलाई फरक र ऐतिहासिक बनाउँदैछ ?

१. मुगाबेबिनाको पहिलो निर्वाचन

सन् १९८० मा जिम्बाब्वे अस्तित्वमा आएदेखि नै एकै व्यक्ति प्रत्येक निर्वाचनमा जित्दै आए । उनी हुन् रोबर्ट मुगाबे । पहिले उनी प्रधानमन्त्री थिए । सन् १९८७ मा जिम्बाब्वेमा राष्ट्रतीय व्यवस्था लागू भयो र मुगाबे राष्ट्रपति बने । तर, ९४ वर्षीय मुगाबेले जब आफ्नी पत्नीलाई राजनीतिक विरासत सुम्पिने कोशिस सुरु गरे तब सैन्य प्रतिष्ठान र उनको आफ्नै पार्टीका नेताहरु मिलेर उनलाई सत्ताच्युत गरिदिए ।

नोभेम्बरमा सेनाको ‘कू’ को केही साताअघि मात्रै मुगाबेले आफ्ना उपराष्ट्रपति अमर्सन ग्वानगाग्वालाई पदबाट हटाइदिए । त्यसपछि आफ्नी पत्नीलाई उपराष्ट्रपति पद दिने कोशिसमा लागे । आफूपछि आफ्नो ठाउँमा पत्नीलाई ल्याउने उनको प्रयास थियो । तर, अन्ततः उनी आफैँ सत्ताबाट बाहिरनुपर्यो । मुगाबेले नै हटाएका उपराष्ट्रपति ग्वानगाग्वा राष्ट्रपति बने । अब उनी जानु–पीएफ पाटीबाट राष्ट्रपतिका उम्मेदवार हुन् ।

यसपटक त्यहाँ निर्वाचन अभियान केही फरक छ । किनकि, सबै दल बिना धम्की र दबाब चुनावी र्याली निकाल्न सक्छन् । सन् २००२ पछि पहिलो पटक युरोप र अमेरिकाका निर्वाचन पर्यवेक्षकहरुलाई बोलाइएको छ ।

२. सबैभन्दा लामो ब्यालेट पेपर

रोबर्ट मुगाबेको राजनीतिक पतनले नयाँ अनुहारलाई मौका दिएको छ । यसपटकको राष्ट्रपतीय ब्यालेट पेपरमा २३ जनाको नाम हुनेछ । जम्मा ५५ पार्टी संसदीय निर्वाचन लड्दैछन् । कतिपय राजनीतिक विश्लेषकका अनुसार यो निर्वाचनको मुख्य प्रतिस्पर्धा सत्तारुढ जानु–पीएफका नेता एमर्सन ग्वानगाग्वा र विपक्षी एमडीसी गठबन्धनका नेता नेल्सन चमीसाबीच हुनेछ ।

३. नक्कली भोटर ‘साफ’

जिम्बाब्वेको निर्वाचन आयोगले मतदाता दर्ताका लागि फिंगरप्रिन्ट आइडी प्रणाली सुरु गरेको छ । यसमार्फत अब एकभन्दा बढी पटक दर्ता गर्ने भोटरको पहिचान सजिलै गर्न सकिन्छ । नयाँ प्रणालीको माध्यमबाट सबै मतदाता दर्ता नयाँ सिराबाट गरिँदैछ । निर्वाचन आयोगको दाबी छ कि अब मतदाताहरुको सूचि फर्जी हुने सम्भावना हटेको छ ।

४. जादू–टुनावाला जनावरलाई चुनाव चिन्ह बनाउन नपाइने

निर्वाचन आयोगले केही जनावर र हतियारको सूचि बनाएको छ । जसलाई कुनै पनि उम्मेदवारले आफ्नो चुनाव चिन्ह बनाउन पाउने छैनन् । यद्यपि, बन्दुकलाई यो सूचिमा राखिएको छैन । यो लिस्टमा चिता, हात्ती, बाघ, भैँसी, पौराणिक जीव जिफ्रान, उल्लू, कोबरा, तलवार, गैडा, लियोपार्ड र गोरु समावेश छन् । यी जनावरलाई किन यो सूचिमा राखेयो भन्नेबारे अहिलेसम्म केही प्रतिक्रिया दिइएको छैन । इतिहासकार पथिसा न्याथीले जिम्बाब्वेको सरकारी क्रनिकल अखबरलाई भनेका छन् ‘केही मामिलामा जादू–टुना एककारणहुन सक्छ ।’

अफ्रिकामा उल्लू र सर्पजस्ता जीवलाई जादू–टुनासँग जोडेर हेरिन्छ । यस्तै जिम्बाब्वेको राष्ट्रिय फूल फ्लेमलाई पनि निर्वाचन चिन्ह बनाउन अनुमति दिइएको छैन । किनकि, यसको जिम्बाब्वेमा राष्ट्रिय महत्व छ ।

५. समलैंगिकता–विरोधी भाषणमा कमी

समलिङ्गीहरुको अधिकारका लागि क्रियाशील एक समूहका निर्देशकले भनेका छन्, ‘निर्वाचन अभियानमा एलीबीटी समुदायविरुद्ध घृणापूर्ण भाषण र उत्पीडनको घटनाहरुमा कमी आएको छ ।’ जिम्बाब्वेमा समलैंगिकतामाथि प्रतिबन्ध छ । पूर्वराष्ट्रपति मुगाबेले एकपटक आफ्नो कुख्यात बयानमा भनेका थिए कि समलिङ्गीहरु सुँगुर र कुकुरभन्दा पनि खत्तम हुन्छन् ।
गेज एन्ड लेस्बियन्स अफ जिम्बाब्वेका चेस्टर सम्बा भन्छन्, ‘दोस्रो समुदायलाई भड्काउनका लागि एलजीबीटी समुदायको प्रयोग हुने गरेको छ । बेरोजगारी, राजनीतिक अस्थिरता र खराब अर्थव्यवस्थासँग जुधिरहेको मुलुकका नेताहरुका लागि यो एउटा सुविधाजनक चाल हो ।’

(बीबीसी हिन्दीबाट)   

प्रकाशित समय ०८:३० बजे