गत साता झापा सुरुंगाकी कल्पना अधिकारी बनेपा-बर्दिबासको बाटो हुँदै भक्तपुरको लोकन्थली आइपुग्दा झमक्क साँझ पर्यो । आफन्तका लागि ल्याएदिएको गह्रुँगो कोशेलीसहित उनी चोकबाट आधा किलोमिटर उत्तर हिँडेर जान सक्ने स्थिति थिएन र नजिकै रहेको ट्याक्सीलाई भनिन्- दाइ ! यहाँबाट ५-६ सय मिटरमाथि हो, जाऊँ ।’

ट्याक्सी चालकले सोधे- सामान कति छ ?
‘यही एउटा ब्यागमात्र हो,’ भुइँमा बिसाइराखेको एउटा अलि ठूलो झोला देखाउँदै उनले भनिन् ।
‘कति दिनुहुन्छ ?’ -चालकले भाडामा बार्गेनिङ सुरु गरे ।
‘किन ? मिटर चल्दैन र ?’ उनले प्रश्न गरिन् ।
‘चल्दैन,’ ट्याक्सीले ठाडो जवाफ फर्कायो, ‘तीन सय लाग्छ ।’
उनी अचम्ममा परिन् ।
‘जम्मा आधा किलोमिटर दूरीका लागि तीन सय ?’
घटाउने प्रयास गरिन् तर सकिनन् ।
ट्याक्सीको तर्क थियो- ‘तपाईंलाई पुर्याएर रित्तै फर्किनुपर्छ ।’
०००
गएको सोमबार महाराजगन्ज बस्ने अञ्जना भण्डारी बस चढेर बालाजु माछापोखरी पुगिन् । उनी जानुपर्ने थियो, लोलाङ । निकै हतारमा रहेकी उनले ट्याक्सीमा जाने विचार गरिन् र नजिकै रहेको ट्याक्सीलाई भनिन् । ट्याक्सी चालकले पाँच सय माग्यो ।
‘मिटरमा चल्दैन ?’ उनले प्रश्न गरिन् ।
‘चल्छ तर रिङरोडभित्र मात्र, कच्ची बाटोमा चल्दैन ।’
चालकको कुरा सुनेर उनको होसहवास उड्यो । पुगनपुग तीन किलोमिटर दूरीका लागि उनीसँग ट्याक्सीले पाँच सय बार्गेनिङ गरिरहेको थियो ।
०००
झन्डै ३ वर्षअघि तत्कालीन प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले ट्याक्सीमा अब अनिवार्य मिटर जडान हुने र ट्याक्सी चढ्दा सर्वसाधारण सबैले अनिवार्य मिटर प्रिन्टिङ बिल पाउने सार्वजनिक घोषणा गरे । उनले ६ महिनामा हुन्छ भनेको काम अर्को सरकारको पालामा भए पनि भयो । अहिले सबै १० हजार ६ सय ट्याक्सीले मिटर जडान गरेको गुणस्तर तथा नापतौल विभागले जनाएको छ ।

मिटर जडान भयो तर समस्या समाधान भएन । किनकि, समस्या मिटर जडानमा थिएन, कानुन कार्यान्वयन र पेसागत मर्यादामा थियो । सरकार आफैंले बनाएको कानुन कार्यान्वयन कसिलो बन्न सकेको छैन भने ट्याक्सी चालकलाई पेसागत मर्यादाको कुनै हेक्का छैन । फलतः अधिकांश ट्याक्सी मिटर चलाउँदैनन्, यात्रुसँग भाडा बार्गेनिङ गर्छन् र चर्को भाडा असुल्छन् । सरकारी निकाय भने ‘कर्मचारी अभाव’का कारण अनुगमन गर्न नसकिएको ‘रेडिमेट’ जवाफ दिन कुनै संकोच छैन ।

यात्रु ठग्न मिटर मिलानमा अटेरी
यात्रु ठग्न पल्किएका ट्याक्सीले मिटर मिलानमा पनि अटेरी गरिरहेका छन् । भाडा वृद्धिपछि मिटर मिलानका लागि नेपाल गुणस्तर तथा नापतौल विभागले ताकेता गरे पनि ट्याक्सीले अटेरी गरेका हुन् ।

विभागले ट्याक्सीमा कात्तिक २९ गतेदेखि मिटर मिलान सुरु गरेको हो । एक महिनामा १० हजार ६ सयमध्ये एक हजार ट्याक्सीमात्र मिटर मिलानका लागि नापतौल विभाग पुगेका छन् । पुसभरमा ५ हजार ७ सय ७३ ट्याक्सीमा मिटर मिलान गरिसक्ने विभागको तयारी रहेको ट्याक्सी मिटर जाँच इकाइका निरीक्षक विशाल जिरेलले जानकारी दिए । कर्मचारीको अभाव तथा मिटर मिलान गर्ने मेसिनको संख्या र क्षमता कम रहेकाले पनि काममा कठिनाइ भइरहेको उनले बताए । उनका अनुसार मिटर मिलानका लागि ट्याक्सीले पनि उत्ति चासो देखाएका छैनन् ।

नापतौल विभागको सूचनाअनुसार बा. १ ज १ देखि बा. १ ज ५७७३ नम्बरसम्मका ट्याक्सीले पुसभित्र मिटर मिलान गरिसक्नुपर्छ । सूचनाअनुसार ट्याक्सी नआएपछि विभागले मिलानका लागि आउने जुनसुकै नम्बर प्लेटका ट्याक्सीको पनि मिटर मिलान गरिरहेको छ । नवीकरण गर्न आउने ट्याक्सीको पनि मिलान गरेर पठाउने गरेको जिरेलले बताए ।

अहिले दैनिक ६०–७० वटा ट्याक्सीले मिटर मिलान गराइरहेका छन् । यही गतिमा मिटर मिलान हुने हो भने उपत्यकामा उपलब्ध ट्याक्सीको ६ महिनामा पनि मिटर मिलान गरिसक्न मुस्किल पर्छ । यातायात व्यवस्था विभागको असोज ७ गतेको निर्णयअनुसार नापतौल विभागले मिटर मिलान सुरु गरेको हो ।

मिटर बिग्रिए पनि बनाउँदैनन् ट्याक्सी
मिटर जडान गरे पनि ट्याक्सी सकेसम्म मिटरमा जाँदैनन् । भाडा बार्गेनिङ गरी मनपरी असुल्छन् । यससँगै अधिकांश ट्याक्सीले बिग्रिएका मिटर बनाउँदैनन् । मिटर मिलानका लागि नापतौल विभाग पुग्ने अधिकांश ट्याक्सीको मिटर बिग्रिएको पाइएको छ । ‘अधिकांश ट्याक्सीका मिटर बिग्रिएको पाइन्छ,’ ट्याक्सी मिटर जाँच इकाइका निरीक्षक जिरेलले भन्छन्, ‘मिटर बनाइदिँदै मिलान गर्नुपर्दा झन् समय लाग्ने गरेको छ ।’

बुझेका ट्याक्सी चालक भन्छन्- मिटरमै फाइदा
व्यावसायिकता बुझेका ट्याक्सी चालक भने मिटरमै यात्रु बोक्न रुचाउँछन् । उनीहरु मिटर मिलानलगायत सरकारी कुनै पनि निर्देशनको सहजै पालना गर्छन् । दोलखाका ट्याक्सी चालक विनोद सुनुवारले ट्याक्सी चलाउन थालेको ६ महिना भयो । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएर आएपछि ट्याक्सी राजधानीमा ट्याक्सी गुडाउन थालेका उनले सबै यात्रुलाई मिटरमै गन्तव्यमा पुर्याइदिन्छन् ।

मिटर मिलानका लागि नापतौल विभागमा पुगेका चालक सुनुवारले मिटर भएपनि बार्गेनिङ गर्नुपर्ने अवस्था नै नआउने हुँदा सहज हुने बताए । ‘भाडा वृद्धिले हामीलाई नै फाइदा भएको छ,’ उनले निर्धक्कसँग भने, ‘सरकारी नियम पालना व्यवसाय गर्न कसैसँग डराउनु पनि पर्दैन, न ट्राफिक न त सरकार नै ।’

ट्याक्सीको भाडा वृद्धि
ट्याक्सीको मिटर मिलान भएसँगै भाडादरमा पनि वृद्धि भएको छ । ट्याक्सी व्यवसायीले इन्धनको मूल्य बढेको भन्दै भाडादर वृद्धि गर्न माग गरेपछि बिहान ६ बजेदेखि बेलुका ९ बजेसम्म प्रतिकिलोमिटर ३ रुपैयाँले बढेको छ भने बेलुका ९ बजेदेखि बिहान ६ बजेसम्म प्रतिकिलोमिटर ४ रुपैयाँले बढेको छ ।

प्रकाशित समय ०८:२८ बजे