वर्खे बाली अर्थात् धान काटेर भित्र्याइसकेपछि किसानहरु तोरी तथा गहुँ छर्ने तयारीमा छन् । तर, यसै बेला रासायनिक मलको अभाव भएपछि किसानहरुलाई हिउँदे बाली कसरी लगाउने भन्ने चिन्ता बढेको छ । हरेक वर्ष खेती गर्ने समयमा मल अभावको समस्या खेप्दै आएका किसानहरु कोरोना प्रकोपका कारण यस वर्ष झन् मारमा परेका छन् ।

रासायनिक मल अभावको विषय कुनै नौलो कुरो त होइन । किसानले वर्षेनी यस्तै रासायनिक मलको अभाव खेप्दै आएका छन् । झन् यस वर्ष कोरोना कहरका कारण किसान मर्कामा परेका छन् । कोरोना महामारी फैलिन नदिन विभिन्न मुलुकले गरेको लकडाउनका कारण रासायनिक मल आयातमा प्रभाव परेको छ । यसका कारण किसानले समयमै रासायनिक मल पाउन सकेका छैनन् । कैलालीका किसानहरु यतिबेला धान भित्र्याइसकेर तोरी तथा गहुँ छर्ने तयारीमा छन् ।

हिउँदे बाली छर्न ढिला भइसक्दा पनि रासायनिक मलकै पर्खामा रहेको धनगढी उप-महानगरपालिका ३ का पृथ्वी राना बताउँछन् । ‘वर्षभरी खेतीपातीमै व्यस्त रहन्छौं,’ उनले भने, ‘खेती लाउने समयमा सहज रुपमा मल उपलब्ध नहुँदा निकै समस्या झेल्नुपर्छ ।’

सरकारले कृषिबाटै आर्थिक सम्बृद्धि ल्याउँछौं भनेर दाबी गरिरहेको छ । धनगढीका कन्नु रानाले भने, ‘यसरी केको आर्थिक सम्बृद्धि उल्टै पेसा छोड्नुपर्ला जस्तै भइसक्यो । किसानलाई राहत तथा अनुदानका कार्यक्रम ल्याउनु त परै जावस् समयमा मलसमेत उपलब्ध हुँदैन ।’ उनले दुखेसो पोखे ।

मलको व्यवस्था गरिदिन किसानहरु स्थानीय जनप्रतिनिधि कहाँ दैनिक पुगिरहेका हुन्छन् । सहकारी संस्थामार्फत् उपलब्ध हुने मल गहुँ छर्ने समयसम्म आउने कुनै ठेगान नभएपछि किसानहरुले जनप्रतिनिधिलाई मल ल्याउन पहल गरिदिन माग गरिरहेका छन् । स्थानीय जनप्रतिनिधिले पनि सरकारको कमजोरीकै कारण मल आयातमा ढिला हुने गरेको स्वीकारेका छन् । किसानले सहज रुपमा मलनै नपाएपछि कृषिबाटै आर्थिक सम्बृद्धि ल्याउने नारा नारामै सिमित रहने धनगढी उप–महानगरपालिका ३ का अध्यक्ष बलबहादुर ऐरको भनाई छ ।

‘किसान मलका लागि पहल गरिदिन आग्रह गर्दै म कहाँ आउँछन्,’ उनले भने, ‘म पनि मलका बारेमा बुझ्न सम्बन्धित कार्यालय गइरहेको छु । तर, त्यहाँको मान्छेले तिहारपछि मल आउँछ भन्छन् ।’ तिहारपछि हिउँदे बालीसँगै किसानले सबै तरकारी लगाइसक्ने उनले बताए । उनका अनुसार ढिलाई गरी ल्याएको मल काम हुँदैन । यस्ता विषयमा सरकार गम्भीर बन्नुपर्ने अध्यक्ष ऐरको भनाई छ ।

सरकारी अनुदानको मल बिक्री गर्ने कृषि सामग्री कम्पनीको सुदूरपश्चिम प्रादेशिक कार्यालयको गोदाममा अहिले रासायनिक मल मौज्दात छैन । लकडाउनदेखिनै रासायनिक मल आउन नसकेको कार्यालयले जनाएको छ । किसानको मागअनुसार मल ल्याउन नसकेको स्वीकार गर्दै कार्यालय प्रमुख नवलसिं बोगटीले कार्तिक अन्तिमसम्म रासायनिक मल उपलब्ध हुने दाबी गरे ।

मल अभावले किसानलाई सताएको कुरा जनप्रतिनिधिदेखि उच्च तहमा रहेका नेता र कर्मचारी सबैलाई जानकारी नभएको होइन । तर, अहिलेसम्म नत समयमै आपूर्ति गर्न सकेको छ । नत यसको विकल्पनै खोज्न सकेको छ ।

प्रकाशित समय ०८:४० बजे