जंगबहादुर राणाले सन् १९०६ मा बेलायतको भ्रमण गर्दै सम्बन्ध विस्तार गरेको करिब १४ वर्षपछि सन् १९२० उच्च शिक्षा हासिल गरेर फर्किएका राणा परिवारका सदस्यले नेपालमा क्रिकेट भित्र्याएको इतिहास छ । तर, त्यसको २६ वर्षसम्म राणाहरूले क्रिकेट खेललाई आफ्नै मनोरञ्जनमा लागि मात्र उपयोग गरे । यद्यपि, सन् १९४६ (२००४ साल) मा नेपाल क्रिकेट संघको स्थापना भयो । तर, राणाशासन नफालिँदासम्म क्रिकेट खेल राणा परिवार र उनीहरूका साथीभाइभन्दा बाहिर जान सकेन ।

राणाकालमा स्थापित संघ १४ वर्षपछि २०१८ सालमा राष्ट्रिय खेलकुद परिषदमा दर्ता भयो । तर, अर्को २६ वर्ष अर्थात् २०४४ सालसम्म नेपाली क्रिकेट जहाँको तहीँ रह्यो । २०४४ सालमा अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद (आईसीसी) को एफिलिएट सदस्य भएको नेपालले २०४८ मा आईसीसीको सदस्यता पायो । २०५२ सालमा आईसीसीको एसोसिएट सदस्य बनेयता नेपाली क्रिकेटमा नयाँ युग सुरूवात भयो । त्यसपछि नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धामा सहभागिता जनाउन थाल्यो ।

सरकारी उदासीनताका कारण करिब १२ वर्षसम्म नेपाली क्रिकेटले मौलाउने अवसर पाएन । क्रिकेट खेललाई सरकारी तवरबाट अहिलेसम्म पनि मलजल गर्ने प्रयास भएको छैन । यसको बलियो उदाहरण एउटा पनि क्रिकेट रंगशाला तथा एकेडेमी नहुनु नै हो । चौर र खाली जग्गाहरूमै रमाइरहेका क्रिकेटका खेलाडी र क्रिकेटप्रेमीका लागि २०६४ सालयताका वर्षहरू भने रमाइला क्षणका रूपमा परिणत हुँदै गएका छन् । सन् २००८ मा नेपालले डिभिजन फाइभमा तेस्रो स्थान बनाएको थियो ।

२०१८ मार्च १५ मा गरेको उत्कृष्ट प्रदर्शनकै कारण नेपाली टिमले पहिलोपटक अन्तराष्ट्रिय एकदिवसीय (ओडीआई) स्टाटस पाएको हो । तर, घरेलु प्रतियोगिता र गतिलो मैदान नहुँदा नेपालले पहिलो एक दिवसीयमा गतिलो प्रदर्शन गर्न सकेन । नेपालले नेदरल्यान्डविरुद्धको पहिलो एकदिवसीयमा ४–१ ले नतिजा सुम्पियो ।

हालै सम्पन्न एकदिवसीय र ट्वान्टी–२० प्रतियोगितामा भने नेपालले दुवै शृंखला कब्जामात्र गरेन उदीयमान युवा क्रिकेटर रोहितकुमार पौडेल र सन्दीप जोराले विश्व कीर्तिमान समेत कायम गरे ।

नेपाली क्रिकेटका सम्झनलायक क्षण

सन्दीप जोरा

यूएईविरूद्धको ट्वान्टी–२० शृंखला कब्जा गर्दा २०७५ माघ १७ गते क्रिकेटर सन्दीप जोरा टी-२० अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा अर्धशतक हान्ने सबैभन्दा कम उमेरका खेलाडी बन्न सफल भए । उनले १७ वर्ष १०३ दिनको उमेरमा यूएईविरुद्धको डेब्यू खेलमा अविजित ५३ रन बनाएका थिए । यसअघि उक्त कीर्तिमान क्यानडाका हिरल पटेलको नाममा थियो । हिरलले सन् २०१० मा १८ वर्ष १७७ दिनको उमेरमा आयरल्यान्डविरुद्ध अर्धशतक बनाएका थिए । जोराले उत्कृष्ट ब्याटिङ गर्दै ४६ बलमा ३ चौका र १ छक्काको मद्धतमा अविजित ५३ रन बनाएका हुन् ।

रोहित पाैडेल

यूएईविरुद्धको एकदिवसीय क्रिकेट शृंखलामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेका नेपाली युवा ब्याट्सम्यान रोहितकुमार पौडेलले २०७५ माघ १२ गते अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेटमा नयाँ रेकर्ड बनाए । उनले अन्तर्राष्ट्रिय एकदिवसीय क्रिकेटमा सबैभन्दा कम उमेरमा अर्धशतक बनाउने खेलाडीको रेकर्ड बनाएका हुन् । यूएईविरुद्धको वान डे सिरिजको दोस्रो खेलमा उनले ५५ बलमा ५५ रन बनाउँदै अर्धशतक पूरा गरे । उनले १६ वर्ष १४६ दिनको उमेरमा अर्धशतकको कीर्तिमानी कायम गरेका हुन् । रोहितको नाममा आएको यो रेकर्ड यसअघि भारतीय लिजेन्ड सचिन तेन्दुलकर र पाकिस्तानका साहिद अफ्रिदीको नाममा थियो । तेन्दुलकरले १६ वर्ष २१३ दिनको उमेरमा पाकिस्तानविरुद्ध अर्धशतक बनाएका थिए भने अफ्रिदीले १६ वर्ष २१७ दिनको उमेरमा श्रीलंकाविरुद्ध अर्धशतक बनाएका थिए ।

शक्ति गाैचन

सन् २०१२ मा आईसीसी विश्व क्रिकेट लिग डिभिजन फोरअन्तर्गत मलेसियाविरुद्ध शक्ति गौचनको खेल निकै रोचक मानिन्छ । १० ओभर बलिङ गरेका शक्तिले ८ मेडन ओभर राख्दै २ रनमात्र खर्चेर ३ विकेट लिएका थिए । शक्तिले सिनियर टिमबाट ह्याट्रिक विकेट पनि लिएका छन् । शक्तिले आईसीसी टि–ट्वान्टी छनोटको खेलमा डेनमार्कविरुद्ध ह्याट्रिक विकेट लिएका थिए । शक्ति गौचनले सन् २००१ मा माल्दिभ्सविरुद्ध यू–१९ टिमबाट र सन् २००५ मा इटालीविरुद्ध शतक प्रहार पनि गरेका छन् । २०७५ साउन १६ र १८ गते नेदरल्यान्ड्ससँग एकदिवसीय अन्तर्राष्ट्रिय सिरिज खेलपछि उनले सन्यास लिए ।

रुविना क्षेत्री

सन् २००९ मा मलेसियामा भएको एसीसी महिला टी–२० च्याम्पियनसिप क्रिकेट नेपालका लागि बिर्सन नसिकने क्षण बन्यो । नेपालले सिंगापुरविरुद्ध टस जितेर पहिला ब्याटिङ गर्दै ९ विकेटको क्षतिमा ७९ रन जोड्यो । जवाफी ८० रनको लक्ष्य पक्ष्याएको सिंगापुरविरूद्ध कप्तान रुविना क्षेत्रीको प्रदर्शन विश्व क्रिकेटमा नाम लेखाउन लायक बन्यो ।

रुविनाले अन्तिम ओभरमा लगातार पाँच विकेट लिँदै हारको मुखमा पुगेको खेल बराबरीमा पुर्याउन सफल भइन् । रुविनाले दोस्रो, तेस्रो, चौथो, पाँचौं र अन्तिम बलमा लगातार विकेट लिएकी थिइन् ।

नेपाल भर्सेस म्यानमार

नेपालले विश्व क्रिकेटमै सबैभन्दा छोटो समयमा जित हासिल गरेको कीर्तिमान पनि कायम गरेको छ । म्यानमारविरूद्धको ५० ओभरको खेलमा ११ रनको लक्ष्य पछ्याएको नेपाल २ बलमै विजयी भएको हो । नेपालले मलेसियामा भएको एसीसी ट्रफीमा सन् २००६ मा यो कीर्तिमान रचेको हो । टस जितेर नेपालले फिल्डिङ गरेको नेपालका लागि महबुब आलमले ७ तथा बिनोद दासले ३ विकेट लिएपछि म्यानमार १२.१ ओभरमा १० रनमा अलआउट भएको थियो । ११ रनको लक्ष्य पछ्याएको नेपालले पाँच रन एक्स्ट्रा पाएपछि दुई बलमै १० विकेटको जित निकाल्यो । ओपनर महेश क्षेत्री र धिरेन्द्र चन्द समान एक-एक बलमा तीन-तीन रनमा नटआउट रहे ।

मेहबुब आलम

सन् २००८ मा जर्सीमा भएको डिभिजन फाइभमा नेपालले अर्को इतिहास रचेको छ । मोजाम्बिकविरुद्ध टस हारेर ब्याटिङ गरेको नेपालले ५० ओभरमा ७ विकेट गुमाउँदै २ सय ३८ रन जोडेको थियो । २ सय ३९ रनको लक्ष्य पछ्याएको मोजाम्बिक १४.५ ओभरमा सबै विकेट गुमाएर १९ रनमा समेटियो । जसमा मेहबुब एक्लैले १० विकेटको कीर्तिमानी रचे । महबुबले ७.५ ओभरमा एक मेडनसहित १२ रन खर्चेर १० विकेट लिएका थिए । उनीबाट ५ ब्याटम्यान बोल्ड, ४ एलबीडब्लू र १ क्याच आउटको सिकार भएका थिए । महबुबले सीमित ओभरमा एकै खेलमा १० विकेट लिने पहिलो खेलाडी बने र गिनिज बुकमा नाम पनि लेखाए ।

सोमपाल कामी

विश्व क्रिकेटमा अर्को इतिहास सोमपाल कामीले रचेका छन् । सन् २०१४ मा नेपाल र हङकङबीच श्रीलंकामा भएको टी–२० सिरिजको चौथो खेलमा सोमपालले हङकङविरूद्ध इतिहास बनाएका हुन् । टस हारेर ब्याटिङ गरेको नेपाल १२.५ ओभरमा वसन्त रेग्मी ३ रनमा पेभिलिएन फर्कंदा ८ विकेट गुमाउँदै २५ रनको दयनीय अवस्थामा थियो । तर, दसौं नम्बरमा आएका बलर सोमपालले चामत्कारिक ब्याटिङ प्रदर्शन गरे । सोमपालले ३१ बलमा ६ चौका र २ छक्का प्रहार गर्दै ४० रन बनाए, जुन विश्व इतिहासमा अहिले पनि सुनौलो अक्षरले लेखिएको छ । अहिलेसम्म टि–२० क्रिकेटमा १०औं नम्बरमा आएका कुनै पनि ब्याट्सम्यानले ४० रन बनाउन सकेका छैनन् ।

राहुल विक

राहुलकुमार विकले उमेर समूहमा नेपालका लागि इतिहास रचेका छन् । राहुलले एसीसी यू-१९ एलिट कपको समूह चरणको खेलमा घरेलु टिम थाइल्यान्डविरुद्ध एआईटी मैदानमा जादूगरी प्रदर्शन गरेका हुन् । एक रनआउटसहित उनले थाइल्यान्डका नौ ब्याट्सम्यानलाई पेभेलियन फर्काएका थिए । उनले ६ ओभर २ बलमा १५ रन खर्चेर ८ विकेट लिए । बायाँ हाते स्पिनर राहुलले यसअघि सिनियर स्तरको प्रतियोगितामा पनि ७ विकेट लिइसकेका थिए । उनले २०१० को फेब्रुअरीमा काठमाडौंमा भएको आईसीसी वर्ल्ड क्रिकेट लिग डिभिजन-५ को फाइनलमा अमेरिकाविरुद्ध ८ ओभर २ बलमा १५ रन खर्चेर ७ विकेट लिएका थिए ।

टी–२० विश्वकपमा नो वाइड

नेपाली क्रिकेट त्यतिबेला उच्च विन्दुमा पुग्यो, जतिबेला सन् २०१४ मा बंगलादेशमा सम्पन्न टी–२० विश्वकप पहिलोपटक खेल्यो । पहिलो खेलमा हङकङलाई ८० रनको फराकिलो अन्तरले हराउँदै विश्वकपमा नेपालले सानदार सुरुवात गर्यो । हङकङलाई ६९ रनमा अलआउट गर्दा कुनै वाइड फालेन । नेपाल दोस्रो खेलमा आयोजक बंगलादेशसँग ८ विकेटले पराजित हुन पुग्यो । तर, त्यो खेलमा पनि एउटै वाइड हानेने । अन्तिम खेलमा अफगानिस्तानलाई ९ रनले पराजित गर्दा पनि नेपालले वाइडको रुपमा कुनै रन दिएन, जुन विश्व रेकर्ड तोड्न शायद अब मुस्किल छ ।

प्रकाशित समय ११:५२ बजे